Hepatit hakkında birşeyler öğrenmek istiyorsan. Madde bağımlıları ortamında çalışan personele kolay anlaşılır rehber. Neden bu kitapcık ? Bu kitapcığı sizlere hazırlamamızın sebebi, kronik hepatite yakalananların baş grubunu, intravenous (damar içi) madde bağımlılarının oluşturmasındandır. Araştırmalara bakıldığında madde bağımlıları, ilk yıllarında genelde bir veya iki çeşit hepatite yakalanmaktadırlar. Araştırmalar sonucu ise, madde bağımlılarında karaciğer iltihabı bulunmamaktadır, bunun nedeniyse doktorlarıyla bağlantıları olmadıklarından, yada doktora gidip hepatit testi yaptırmadıklarındandır. Bu kitapcığı sizlere yazmamızın nedeninin biride, artık bugünlerde hepatit tedavisi alma imkanlarının varolmasındandır, bu konuda motive olan madde bağımlılarına yardım mümkündür. Hepatit derneğinin tecrübelerine göre, hepatit hastalığı teşhis edildiğinde hayati tehdit eden bu hastalığın bilincinde olup, içinden çıkılmaz bir gelecek olarak görmelerindendir. Birçoğuda bu nedenle pes ediyor ve geri maddeye dönüyorlar. Bizim bu tedaviyle ilgili yaptığımız Teklifle ümidimiz, onları madde bağımlılığına karşı savaşta motive etmek ve (clean) temiz bir yaşam hedefine ulaşmak ve hayat kalitesini yükseltmektir. Ümit ederizki, sen bir yetkili olarak hepatit hakkında bilgilenir ve bu bilgileri madde bağımlılarına verebilirsin. Onların bu tedavi teklifini kabul etmeleri için gerçek bir temelleri olmalıdır. Tedavi madde bağımlısını, fiziksel olarak iyileştirir ve böylece hayat kalitesinide yükseltmiş olur, bu şekilde kişinin hastalıksız ve maddeye bağımsız olması sağlanır. Hepatit nedir ? Hepatit bir karaciğer iltibabıdır ve bir virüs sonucu meydana çıkar. Bu kitapcıkla 2 çeşit taşıyıcı kullanıcılardan bahsetmek istiyoruz, yani hepatit B ve C. Hatırlatalımki bunlar iki ayrı virüstür ve tedavileride değişiktir. Hepatit B Hepatit B´nin ne olduğunu anlamak için, bir virüsün ne olduğu ve nasıl bir görev yaptığını bilmek gerek. Hepatit B virüsü bir mikroorganizmadır. Kendi halinde canlı bir organizma olarak yaşayamaz, bölünmesi ve çoğalması için bir konakcısı olması gerekli. Buda virüsün vücuttaki hücrelerden birine girmeyi başardığında gerçekleşir ( hepatit virüsü karaciğer hücrelerine saldırır ) ve böylece virüs hücrenin metabolizma işlemininden faydalanır. Sonra metabolizma işleminde, virüs yönetimi ve kontrolü ele geçirir ve böylece hücre şimdi yalnız yeni virüs partikülleri ( parçacıkları ) üretmektedir ve buradanda diğer hücrelere saldırarak virüs çoğalımını devam ettirir. Hepatit B virüsü, bu mekanizmadan faydalanmaktadır. Hepatit bulaşımı açısından kimler risk altındadır. İğne, pompa paylaşan, kaşık, su ve pamuk, madde enjeksiyon yapan madde bağımlıları. Değişik partnerlerle birlikte olan ve güvensiz seks yapan kişiler. Ülke dışında, hapishanede yada steril olmayan bir durumda dövme yaptırmış kişiler. Ailede veya evhalkında kronik hepatit B bulunan kişiler. Birçok değişik partneri olan homoseksüel erkekler. Dışardan evlatlık edilen çocuklar. Özel mesleklerde çalışanlar mesela, ebeler, dişçiler,cerrahlar. Bulaşma yolları Hepatit B bulaşma yolları: Kan Damar içi madde kullanımı Korunmasız seks Doğum esnasında bulaşmış anneden çocuğa Aileyle yaşayan bulaştırma riski taşıyan kişi Bulaştırma riski taşıyan biriyle, mesela iğneyle madde kullananların tedavi mekanlarında, ev hali gibi durumlarda çalışan kişiler Önlem almak. Bugün artık alınan bir karar var, eğer madde bağımlısıyla ev paylaşıyorsan, hepatit B için bedava aşı yaptırabilirsin, ayrıca riskli bölgelerde çalışıyorsan aşılanma teklifi tavsiyeside alabilirsin. Bunun haricinde bulaşma yolları hakkında bilgin olması ve önlemlerini almanda önemlidir, ayrıca bağımlılarına hijyenin, temizliğin yüksek tutulmasınıda öğretmen önemlidir. Hepatit C Hepatit C virüsü aynı diğer virüsler gibi hareket etmektedir, ama yinede farklıdır. Hepatit B ye nazaran hepatit C RNA içermektedir, hepatit B DNA sının ( genetik maddesinin ) tespitidir. Genetik maddesi RNA içeren virus, giripte kontrol ve yönetimi ele geçirdiğinde bazen ufak hatalar oluşabilir. Buda hepatit C nin sürekli değişimler yaşamasındandır, yani bağışıklık sisteminin bunu yoketme imkanı mümkün değil demektir. Hepatit C virüsünde çok büyük değişiklikler olabilir, virüsteki değişiklikler belirgin olduğunda, bunlar genotip olarak ayrılır. Altı ayrı genotip vardır. Hepatit C tedavisinde önemli olan, kişinin hangi genotip´e ait olduğunun belirlenmesidir. ( Danimarkada bunun 4 genotip olarak ayrılmasına karar verilmiştir ). Bulaşma yolları Hepatit C bulaşımı: Kandan kana temas Damar içi uyuşturucu kullanımı Ortak kullanılan şırınga, burundan çekilen boru, iğne, kaşık, su ve pamuk Steril olmayan şartlarda yaptırılan piercing veya dövme Çok nadir durumlarda doğum esnasında, bulaşmış anneden çocuğa Önlem alma Başkasıyla hiç birzaman boru, şırınga, iğne, kaşık su ve pamuk paylaşma. Baskasıyla hiç birzaman dişfırçası, tırnak makası veya traş malzemeleri paylaşma. Hepatitte karşıt yoksunluk belirtileri Hepatit hastalığı belirtileri, alkol bağımlısındaki yoksunluk belirtileriyle karıştırılır, çünki bazı belirtiler buna benzer. Bu nedenle bağımlının şikayetlerinin farkında olmalısın, yorgunluk, ağrı, ve kaslarda ve eklemlerde ağrımalar, karaciğer bölgesindeki ağrılar, istahsızlık, yemekten tiksinme, düşük tolerans , iyileşememek, yada uzun süre kaşıntı, ekzema veya ciltte kabartı, ve düşük bağışıklık sistemi olabilir. Buda ek olarak madde kullanımı veya daha büyük bir madde bağımlılığına doğru yöneldiğinin anlamına gelmez. Bağımlınızın aktif bir karaciğer iltihabı varolduğunun belirtiside olabilir, bu durumda hastahane buna karar vermeli. Karaciğerin durumuyla ilgili ve tedavi imkanının olup olmadığınada hastahane karar vermeli. Tedavi imkanı varmıdır ve tedavi ederlermi? Birkaç sene öncesine nazaran, tedavi imkanları bugünlerde daha fazla ve daha iyidir.Tüm tedaviler bir hastahanede ve gerekli bilgilerle gerçekleştirilir. İşyerine bağlantılı olan doktor yada bağımlının, kendi doktorunun tavsiye etmesi gerekiyor. Şüphesiz, bağımlılarınızı hastahanedeki doktorlar tedavi etmek isterler ve heleki bu grup hastalarına karşı nasıl davranacaklarınıda bilmekteler ve imkan olduğu müddetce, tedavi olmak isteyenlerin tedavi edilmelerininde bilincindeler. Ama tedavi etmek için, bireysel bağımlı olarak bazı şeylerin halledilmesi gerek. Tedavi öncesi bağımlıdan neler beklenilmekte? Tedaviyi tamamlamak için bazı şeylerin yerinde olması gerek, ilk başta bağımlı buna motive olmalı, yani bağımlı bunu cidden istemeli ve kendi disiplini içinde olmalıki, tedavi ve kontrol saatleri ve doktorundaki randevusunu unutmamalı. Ayrıca ilaçlarının düzenli ve saatinde almasının öneminide anlamalı. Bağımlılarınız şunuda bilmeli, tedavi içerisindeyken haftada bir veya iki kez kendilerine iğne yapmaları gerekecek yada başkası tarafından iğne yaptıracaklar. Eskiden uyuşturucu sarhoşluğu için yaptıkları iğneyi, şimdi yine kendileri yapacak veya yaptıracaklar ama bu sefer tedavinin bir parçası olarak. Bağımlınızın kendi kendine iğne yapması veya yaptırmasıyla ve alınan ilaçlarla bazı yoksunluk belirtileri oluşabilir, hastalanabilirlerde ve bu nedenlede güçlü olmaları önemlidir. Bu durumda yeniden madde bağımlılığına dönmemeleri içinde güçlü olmalılar. Sabit Metadon kullanıcılarını, tedavi alırken yoksunluk belirtilerinin olabileceğine dair bilgilendirmelisiniz. Kas/ eklem ağrıları, baş ağrısı ve grip benzeri belirtiler, istahsızlık ve yorgunluk gibi bu belirtilerle sanki yokuş aşağı gidildiğine benzeyebilir. İşte siz bakıcıların burada çok büyük bir rolu var, önemli kişiler olarak bağımlılarınızın gücünü ve zayıf yanlarını sizler daha biliyorsunuz. Şüphesiz, bazı bağımlılarınız için siz, en yakın kişi olarak ve belkide tek bağlantısı olan birazda güvendikleri yetişkin ve sorumlu kişisiniz . Bu nedenle tedavi hakkındaki düşüncelerinizde, sizin rolunuzun çok önemli olduğunun farkına varacaksınız. Tedaviye karşı olumlu veya olumsuz tutum Eğer tedavi gerçeklestirilecekse bağımlılardan önemli beklentiler olacak, mesela kendi disiplini içinde olmalı, imkan ve ikamet ettiği ev durumunun uygun olmasına bakılmalı. Bağımlınızın eğer imkanları elverişli değilse, kendine disiplini yoksa, ayriyeten olarak madde kullanımı içerisindeyse, çok psikolojik problemleri varsa, ikamet edeceği yer yoksa ve günlük hayatında hiç ritimi yoksa şimdilik tedaviye başlamamalı. Bu bağımlılara tedavi teklifi yapılmadan önce, ilk başta hayatlarına bir düzen vermeleri gerekiyor ve tabiki sabit ikamet edeceği bir yerinin olmasıda önemli, çünki o kadar yan etkileri olabilirki, sabit kalabilecekleri bir çevreleri olması gerekli. Sabit ikamet ettikleri yer ve güvenli bir ortamda yaşayan, iyi bir ritimde olan, sizlerle yapılan randevulara saygı duyan, madde bağımını kontrolu altında tutan yada sabit metadon tedavisinde olan ve bunun iniş ve çıkışlarla dolu bir savaş olabileceğini anlamış olan bağımlılar. İste bu durumda tedavi imkanı tavsiye edilebilir. Bakıcı ve bağımlılara tedavi ve yeni kelimeler Bağımlıların kendi aralarındaki kullandıkları argo kelimler gibi, tedavi başladığında tedavi sistemindede birçok yeni kelimelerle ve testlerle karşılaşabileceğinizi bilmelisiniz. Karaciğer testlerinden bahsedilir, mesela alanin – aminotransferase ( alat ) ve asparatat aminotransferasa ( asat ) ve birçok başka kelimeler ve kan tahlilleri. Karaciğer iltihabında düşük veya yüksek değerler olup olmasının anlamını bağımlılara/ hastalara nasıl tercüme etmeli. Bu konuda size ve bağımlılarınıza kitapcığımız ” Kan ve Test cevapları” öneririz, bu kitapcıkta önemli testler ve sonuçların tercümesi bulunmakta. Ayrıca siz ve bağımlılar, karaciğer biopsi´si hakkındada duyacaksınız, Buda karaciğerden alınan bir doku parçası testidir. Bu şekilde karaciğerin güncel durumu belirlenir. Kitapcığımız ”Karaciğer biopsi” öneririz, bu girişimin nasil geçtiği burada kelimelerle ve resimlerle anlatılmaktadır. Tedavi alırken, tıptan kelimlerde kullanılmaktadır. Burada tedavide kullanılan bu iki ilaç ürünlerinden Alfa- İnterferon ve Ribavirin´den bahsedilir. Alfa-İnterferon ilaç tedavisinin bir parçası olarak, haftada bir kez ( iğneyle) enjekt edilir. Ribavirin ise tablet olarak günde bir kez alınır. Tedavi hakkında, etkisi konusunda bilgi almak istiyorsanız, daha fazla bilgi için kitapcığımız ” Tedavi nezaman.. neden.. neden olmasın” öneririz. Yazan Dr. med. Poul Schlichting ve kendisi birçok hasta tedavi etmiştir ve halen KAS Herlev´de hepatit C hastaları tedavi etmektedir. Bağımlılar tedavideyken sizlerin rolu nedir Tedavinin az veya çok olarak verdiği yan etkileriyle, bağımlının sizlerle bu konuda konuşma imkanın olması ve tedavinin tamamlanması için verdiği savaşla, sizlerden destek ve güç almasıda çok önemlidir. Ayrıca bilinen şu, tedavi alırken bazı insanlar korku paniğine kapılırlar veya deprasyon geçirerek, psikolojik problemler yaşayabilirler. Birçoğu deprasyon yaşadığının bilincinde olmayabilir, işte burada bağımlınızın, ruhsal durumunu bilmeniz çok önemlidir. Bağımlı / hastada deprasyon gelişimi varsa, bunu hemen doktoruna bildirmeliki, buna karşı acilen bir tedavi başlatılsın. Tedavi başladığında, bağımlının şansının nasıl olduğuna ve ona göre tedavininde nasıl etkili olacağına bağlıdır, bunu bilmenizde önemlidir. Eğer genotip 2 yada 3 ile enfekte olunmuşsa, tedavinin etkili olmasında 70-80% şans vardır. Eğer genotip 1 ise ozaman 50% şans vardır. Ayrıca genotipe göre tedavinin süresindede fark vardır. O nedenle bağımlınız genotip 1 olanların tedaviside uzun sürebilir ve en az yanıt alınanlardır. Herkes tedaviden yanıt alamaz, o nedenle tedavi eğer etkili olmazsa siz bakıcılara bu konuda büyük bir görev düşmekte, gerek tedavi almalarını destekleyerek, gerekse onlara güçlü olmaları ve savaşmaları için yardımcı olmanız gerekebilir. Hepatit hakkında daha fazla bilgi almak isteyenler için ”Hepatit hakkında daha çok öğrenmek istiyorsan” kitapcığımızı öneririz. Uyuşturucu sektöründe çalışan personele daha detaylı bir rehberdir. Hepatitisnet.dk katılabilirsin www.hepatitisnet.dk bağımlılarla çalışan herkese bedava ve kapalı bir buluşma yeridir. Buradan önlem alma, tedavi, iş arkadaşlarıyla diyalog, hepatit danışmanları,hemşire ve doktorla güncelleştirilmiş haberler alabilirsin.